FENYLOKETONURIA – choroba genetyczna

Fenyloketonuria jest  wrodzoną chorobą metaboliczną opisaną po raz pierwszy w 1934 roku przez norweskiego lekarza i biochemika  Föllinga. Choroba ta jest uwarunkowana genetycznie. Średnia częstość występowania fenyloketonurii na świecie wynosi około 1 na 15000 urodzeń. W 98% przypadków występuje tzw. postać klasyczna fenyloketonurii, w której defekt metaboliczny dotyczy enzymu hydroksylazy fenyloalaniny (PAH) przekształcającego fenyloalaninę w tyrozynę. Stężenie fenyloalaniny w organizmie zależy od charakteru spożywanej diety ponieważ jest ona aminokwasem egzogennym i musi być pobierana przez człowieka wraz z pokarmem ( znajduje się mi.in. w mięsie, jajach, rybach i mleku).


U zdrowego noworodka 95% fenyloalaniny przekształca się w tyrozynę. U dziecka z całkowitym brakiem aktywności hydroksylazy fenyloalaninowej stężenie tego aminokwasu we krwi jest coraz większe, a ilość tyrozyny jest niewystarczająca. Stężenie fenyloalaniny we krwi u zdrowego dziecka wynosi do 2 mg/100 ml krwi, natomiast u dzieci chorych nieleczonych, wartość ta może przekraczać nawet 20 mg/100 ml krwi. W takiej sytuacji organizm szuka innej drogi pozbycia się nadmiaru fenyloalaniny nie zamieniając jej w tyrozynę lecz w takie związki jak kwas fenylopirogronowy, fenylomlekowy, orto- hydroksyfenylooctowy. Wymienione kwasy będące równocześnie ketonami gromadzą się we krwi, a w przypadku przekroczenia stężenia fenyloalaniny 15 mg/100 ml, pojawiają się w moczu. Zarówno nadmiar fenyloalaniny jak i ketokwasów, powstałych z jej niewłaściwej przemiany, wpływa  bardzo niekorzystnie na organizm. Prowadzi on do uporczywych wymiotów w pierwszych tygodniach życia i zmian na skórze. Przyczynia się także do zmniejszonej pigmentacji skóry, włosów i tęczówek. Z powodu wydalania z moczem i potem przyczynia  się to wytworzenia nietypowego ?mysiego? zapachu. Przed ukończeniem 1 roku życia dziecka, stopniowo narasta opóźnienie rozwoju psychoruchowego, pojawiają się drgawki, dochodzi do małogłowia i ciężkiego upośledzenia rozwoju umysłowego. W przypadku nieleczonej fenyloketonurii, gdy dojdzie do uszkodzenia mózgu, zmiany są nieodwracalne.


Podstawą badań diagnostycznych mających na celu wykrycie fenyloketonurii są badania przesiewowe wykorzystujące test Guthriego, który opiera się na metodzie inhibicji bakteryjnej. Obecnie oznacza się nie tylko stężenie fenyloalaniny we krwi, ale również stężenie kwasu fenylopirogronowego (PPA), który jest produktem nasilonej przemiany fenyloalaniny przy braku aktywności hydroksylazy fenyloalaniny. Należy podkreślić, że badania przesiewowe mają znaczenie tylko u dzieci powyżej 3-go dnia życia, ponieważ wcześniej stężenie fenyloalaniny w ich krwi utrzymuje na właściwym poziomie enzym pochodzenia matczynego. Badania przesiewowe umożliwiają wczesne wykrycie choroby przed wystąpieniem objawów klinicznych, ale są skuteczne tylko wobec klasycznej postaci. Posługując się skomplikowaną diagnostyką, można obecnie rozpoznać również nietypowe postaci fenyloketonurii.


Podwyższony poziom fenyloalaniny u kobiet ciężarnych może wywołać nieodwracalne zmiany rozwojowe płodu. Najcięższe z nich to upośledzenie rozwojowe, psychomotoryczne oraz wady wrodzone. Kobiety chore na hiperfenyloalaninemię powinny stale kontrolować poziom fenyloalaniny we krwi i utrzymywać go na niskim poziomie już od okresu przedkoncepcyjnego, aż po okres ciąży. Kobiety chore, których krew była badana dopiero od 8-go tygodnia ciąży, rodziły dzieci ciężko upośledzone, posiadające małogłowie czy wrodzoną wadę serca, wodogłowie, centralne porażenie nerwu twarzowego czy zrośnięcie przełyku. Obraz uszkodzenia płodu dowodzi, że zachodzi ono już w pierwszym trymestrze ciąży.


Podstawą leczenia fenyloketonurii jest stosowanie ścisłej diety ubogofenyloalaninowej z codzienną, dokładną analizą podaży fenyloalaniny, białka i energii. Konieczne jest wczesne rozpoczęcie leczenia , monitorowanie wyników oraz utrzymywanie stężenia fenyloalaniny we krwi na odpowiednio niskim poziomie.  Rekomendowana podaż fenyloalaniny mieści się od 5 nawet do 80 mg/kg m.c./24h, w zależności od wieku pacjenta, genotypu oraz indywidualnej tolerancji. Jest ona ustalana doświadczalnie na podstawie analizy podaży i stężenie fenyloalaniny w surowicy.


Pokarm kobiecy charakteryzuje się niewielką ilością fenyloalaniny w porównaniu z mlekiem krowim, dlatego ważne jest utrzymanie laktacji na wystarczającym poziomie w celu wykarmienia noworodka. Zarówno skład jakościowy jak i ilościowy pokarmu kobiecego przesądza o jego niezastąpionej roli w karmieniu najmłodszych. W przypadku braku pokarmu, jako uzupełnienie stosuje się mieszanki mleczne, które są maksymalnie zbliżone pod względem wartości odżywczych do mleka kobiecego. Są to najczęściej hydrolizaty białkowe bądź syntetyczne mieszaniny aminokwasów bogate w witaminy i składniki mineralne. Dieta chorego dziecka musi być precyzyjnie wyliczona, a wszystkie produkty muszą być podawane w ściśle określonych ilościach, aby dobowa podaż fenyloalaniny nie doprowadziła do wzrostu stężenia tego aminokwasu we krwi. Wprowadzając nowe produkty należy przyzwyczajać do nich dziecko stopniowo, zaczynając od bardzo niewielkich ilości. Dynamicznie rosnące dziecko wymaga diety bardziej urozmaiconej i bogatszej niż w pierwszym okresie życia. Jadłospis powinien zawierać 5 posiłków i uwzględniać rosnące zapotrzebowanie dziecka na składniki odżywcze. Wraz z wiekiem, dieta niskofenyloalaninowa staje się mniej surowa, aczkolwiek pewne ograniczenia muszą być utrzymane do końca życia. Spożywane produkty  powinny pochodzić z listy produktów dozwolonych tj. woda, herbata, miód, cukier, olej i oliwka. W ograniczonych ilościach chorzy mogą pozwolić sobie na masło, margarynę, warzywa (oprócz suchych nasion roślin strączkowych), ziemniaki, owoce, dżemy, marmoladę, ryż oraz wypieki i wyroby z mąki o obniżonej zawartości białka. Produkty, które na zawsze  muszą wykluczyć z diety to jajka, wędliny, mięso, ryby, drób, mleko, kefir, jogurt, pieczywo, makarony, kasze, fasola, groch, soja, orzechy i czekolada.  Rozszerzona w tym okresie dieta przez zwiększenie udziału żywności naturalnej, nie pokrywa całkowitego dziennego zapotrzebowania na białko. U dzieci starszych ze względu na dojrzalszy system nerwowy, który jest bardziej odporny na szkodliwe działanie dużych stężeń fenyloalaniny można zmniejszyć rygory dietetyczne.


Zasady i zalecenia żywieniowe zdrowych kobiet ciężarnych, można odnieść do kobiet chorych na fenyloketonurię. Regułą diety niskofenyloalaninowej przeznaczonej dla kobiet z fenyloketonurią, jest zastąpienie białek naturalnych preparatami białkozastępczymi, nie zawierającymi fenyloalaniny. Średnie spożycie białka w tym okresie waha się od 1,1 g/kg m.c./dobę w pierwszym trymestrze ciąży, do 1,5 g/kg m.c./dobę w trymestrze trzecim. Około 80% dostarczanego do organizmu białka powinno być czerpane z preparatów nie zawierających fenyloalaniny. Tym samym zalecane jest, aby wartość spożywanej energii była zwiększona o 300 kcal/dobę. Najczęściej pojawiające się niedobory witamin z grupy B jak i magnezu, cynku oraz selenu, są uwzględnione w preparatach przygotowanych specjalnie dla kobiet w ciąży. W diecie ciężarnych chorych na fenyloketonurię musi znaleźć się odpowiednia podaż fenyloalaniny, której ilość zależy od indywidualnej tolerancji oraz stopnia zaawansowania ciąży. Ważne jest także utrzymanie odpowiedniego poziomu tyrozyny we krwi ciężarnych. W przypadku jego niedoboru, należy uzupełnić ten aminokwas przez modyfikację diety lub suplementację.


Chorzy na fenyloketonurię koniecznie muszą monitorować podaż energii ze względu na niebezpieczeństwo diety hipokalorycznej. Zbyt niska podaż energii nasila procesy kataboliczne, prowadząc do uwolnienia fenyloalaniny z białek własnych organizmu, co w rezultacie prowadzi do wzrostu jej stężenia w surowicy. Równie niekorzystna jest nadmierna podaż energii ze względu na zagrożenie otyłością, z którą walczy się znacznie trudniej u pacjentów z fenyloketonurią. Ogromne znaczenie ma monitorowanie wyników leczenia, które oparte jest na analizie rozwoju dziecka, a także na ocenie wyników stężenia fenyloalaniny w surowicy krwi.

 

Data dodania: 14.04.2013 8:14

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij
pixel